Sunday, February 2, 2025

१६३ हत्ती मात्र हत्ती सारखाच

 १६३   हत्ती मात्र हत्ती सारखाच


गावामध्ये हत्ती आला. सगळेजण हत्ती पाहायला जाऊ लागले. त्यानी केलेल्या वर्णनामुळे गावातले वातावरण हत्तीमय होऊन गेले.

त्या गावात ६ दृष्टिहीन (आंधळे) रहात होते. त्यांनाही हत्ती पाहायला जायची इच्छा झाली.  त्यांनी मार्गदर्शक ठरविला. 

मार्गदर्शक वाटाड्याने त्यांना हत्तीकडे नेले आणि हत्ती सभोवती रिंगण करून गोलाकार उभे केले. त्यांना हत्तीला हात लावून स्पर्शाने हत्ती बघायला सांगितले. त्यांनी चाचपडत स्पर्श करीत, हत्ती बघायचा आनंद लुटायला सुरुवात केली. 

घरी परत आल्यावर ते आपापसात बोलू लागले.

 पहिला म्हणाला, " हत्ती खांबासारखा आहे. "

 शेपटीला हात लावलेला दुसरा म्हणाला,  " हत्ती केरसुणी सारखा आहे. "  

पोटाला हात लावत तिसरा उद्गारला, "तुम्ही चुकता आहात.  हत्ती आकाशासारखा विशाल आहे." 

चौथा म्हणाला, " अहो, हत्ती सुपासारखा आहे. " कानाला हात लावलेला माणूस म्हणत होता. 

 " हत्ती शिंगासारखा आहे. " दांत कुरवाळलेला बोलत होता. 

सहावा ज्याला सोंड सापडली तो म्हणाला, " तुम्हाला काहीच समजत नाही. " हत्ती बांबू सारखा आहे. "

 प्रत्येक जण आपल्या प्रचितीप्रमाणे हत्तीचे वर्णन करीत होते. हत्ती मात्र हत्ती सारखाच होता.

१६१ ओम यज्ञमिळे पुरोहितं

                     १६१   ओम यज्ञमिळे पुरोहितं


शास्त्रज्ञांनी मुद्रण यंत्राचा शोध लावला. सगळे आनंदित झाले. ध्वनी आता पकडता येईल.

जेव्हा पाहिजे तेव्हा ऐकता येईल. पुन्हा पुन्हा ऐकता येईल. एक उपलब्धी प्राप्त झाली.

या अनोख्या यंत्राचा शुभारंभ करायला कोणाला बोलवायचे ? चर्चा झाली. आणि एकमताने

नाव ठरले पं. मोक्षमुल्लर.

 

शुभारंभी ध्वनिमुद्रण ! सगळी तयारी झाली. पं. मोक्षमुल्लर उभे राहिले. यंत्राची कळ दाबली

गेली. आणि त्यांनी म्हणायला सुरुवात केली. अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजं | 

होतारं रत्नधाततम ||  '

काही ओळी म्हटल्यानंतर उच्चारण संपले. त्यांनी खूण केली. मुद्रण थांबले.

 

सगळे शास्त्रज्ञ जमा झाले. त्यांनी पंडितजींना विचारले हे तुम्ही काय म्हटले ? पंडितजी

म्हणाले, ' याना ऋचा म्हणतात. हिंदुस्तानांत असलेल्या जगातील आद्य साहित्य  वेदातील

ह्या ओळी आहेत. गुणांची कदर असलेले ते शास्त्रज्ञ उठून उभे राहिले. आदराने त्यांनी त्या

 मुद्रणाला व पंडितजींच्या समय सुचकतेला नम्र प्रणाम केला. टाळ्यांचा कडकडाट केला.


१६२ एकसारखी असतात ती गाढवे

                                १६२  एकसारखी असतात ती गाढवे


डा सर्वपल्ली राधाकृष्णन इंग्लंडच्या दौर्र्यावर गेले होते

राष्ट्रपतींच्या सन्मानार्थ रात्री भोजचे आयोजन करण्यात आले होते

लंडनमधील सभ्य, तथाकथित प्रतिष्ठित लोकांना आमंत्रण होते

 

स्वागत, ओळख, भाषणे होऊन भोजनाला सुरुवात झाली

एक तथाकथित सभ्य गृहस्थ त्यांच्या जवळ आले

साळसूदपणाचा आव आणीत ते राष्ट्रपतींना म्हणाले,

" तुमचा भारत जरा विचित्रच आहे नाही ?

रंग, पोषाख, पंथ, खानपान सगळे वेगवेगळे ! भाषाही निरनिराळ्या !

आम्ही इंग्रज बघा कसे आहोत ! एकसारखे ! "

 

भारताचे राष्ट्रपती ते ! कमीत कमी दीड डझन भाषांचे जाणकार !

वाच्यार्थ, व्यंग्यार्थ याचबरोबर ध्वन्यार्थही बरोब्बर जाणणारे !

एक सेकंद ते थांबले, त्या वाचाळ आगंतुकावर नजर रोखीत ते उद्गारले,

" बरोबर आहे, घोडे वेगवेगळेच असतात ! एकसारखी असतात ती गाढवे ! "


१६० मी माझ्या भाषेवर प्रेम करतो

              १६०  मी माझ्या भाषेवर प्रेम करतो


राममनोहर लोहिया आपला प्रबंध लिहीत होते

त्यांचे मार्गदर्शक होते जर्मन सद्गगृहस्थ प्राध्यापक जुंबाई

पहिल्या दिवशीचा प्रसंग ! लोहिया श्री जुंबाईकडे गेले

आपल्या संशोधनाचे सारांशकथन ते त्यांना इंग्रजीमधून करु लागले

जुंबाई लोहियांना म्हणाले, " मला इंग्रजी येत नाही "

 

राममनोहर लोहियांनी जर्मन भाशा शिकायचे ठरविले

लोहियाच ते, थोड्याच दिवसात त्यांनी जर्मन आत्मसात केली

ते जुंबाईकडे गेले, आपल्या प्रबंधाचे सारांशकथन त्यांनी जर्मनमधून सुरू केले

प्राध्यापक जुंबाईनी लोहियांना मध्येच थांबविले

ते म्हणाले, " तू इंग्रजीमधून सांगू शकतोस , मला इंग्रजी येते "

लोहिया त्यांच्याकडे आश्चर्याने बघू लागले, ! प्राध्यापक म्हणाले,

" माझी जर्मन सगळ्यांनी शिकावी असे मला वाटते

मी माझ्या भाषेवर प्रेम करतो "


१५९ मी हातावर विद्येची रेषा मारली

                        १५९   मी हातावर विद्येची रेषा मारली


शाळेत भाषेचा तास होता, शिक्षक शिकवीत होते

नेहेमीप्रमाणे त्याची मार खाण्याची वेळ आली

एकवेळ देवाच्या माथ्यावरील फ़ूल चुकेल, पण त्याचा मार काही चुकणार नाही !

' ' ना तो, त्याने हात वर केला

 

शिक्षक हातावर काठी मारणार इतक्यात त्यांचे लक्ष त्याच्या तळहाताकडे गेले

" हात तेरे ! तुझ्या हातावर तर विद्येची रेषाच नाही !

तू आणी कसा शिकणार ? " शिक्षक उद्गारले !

सहसा न बोलणारा तो विद्यार्थी म्हणाला, " गुरुजी विद्येची रेषा कुठे असते हो ? "

" हि ह्या इथे, अशी असते ती ! " शिक्षक म्हणाले

 

आणी अकस्मात वादळाच्या गतीने तो मुलगा पळाला !

पाचच मिनिटात विजेच्या वेगाने तो परतलाही, रक्ताने माखलेला हात घेऊन !

" काय झाले ? " आश्चर्याने शिक्षकांनी विचारले

निश्चयाने उतू जाणार्र्या तेजस्वी डोळ्यांनी शिक्षकांकडे बघत मुलगा म्हणाला,

" मी हातावर विद्येची रेषा मारली !


१५८ मी सरकारी मदतीवर ठोकर मारतो

                 १५८  मी सरकारी मदतीवर ठोकर मारतो


स्वामी श्रद्धानंदानी गुरुकुलाची स्थापना केली

शिक्षण, शिक्षक, वास्तू सगळ्याच बाबतीत अप्रतीम !

इंग्रजांच्या पोटात दुखणे, त्यांच्या स्वभावाला धरूनच होते

गुरुकुलाला अनुदान देण्याचा प्रस्ताव इंग्रजांनी समोर ठेवला

स्वामीजीनी प्रस्ताव नाकारला, ते म्हणाले,

" अनुदान स्वीकारल्यास गुरुकुल इंग्रज धार्जिणे बनेल "

 

इंग्रजांनी दुसरी चाल रचली

एकोणीसशे सहा साली लार्ड चेम्सफ़ोर्ड यांनी गुरुकुलाला भेट दिली

साखरेने मढविलेल्या सोनेरी सुरीसम शब्दांत त्यांनी मदत देऊ केली

दिल्लीश्वरांसमोर गोंडा घोळण्याच्या त्या काळांत, स्वाभिमानाने स्वामिजी उद्गारले !

" मी सरकारी मदतीवर ठोकर मारतो ! "


१५७ मी लोटा घेऊन फ़िरतोय

                                   १५७  मी लोटा घेऊन फ़िरतोय


एकदा एक माणूस वैद्याकडे गेला व म्हणाला,

" माझ्या म्हशीला बद्धकोष्ठ झाला आहे, काही उपाय करा, गोळ्या द्या ! "

वैद्याने चार गोळ्या दिल्या

" ह्या द्यायच्या कशा ? " माणूस उद्गारला

वैद्य म्हणाले, " एक पोकळ नळी घे, ती म्हशीच्या तोंडात घाल

त्यांत गोळ्या ठेव व एक जोरदार फ़ूंक मार ! "

 

चार दिवसांनंतरचा प्रसंग ! तो माणूस पुन्हा आला

काठी टेकीत टेकीत ! कण्ह्त, कुंथत !

वैद्य म्हणाले, " काय झाले ? "

तो सांगू लागला, " तुम्ही सांगितल्या प्रमाणे केले

नळी म्हशीच्या तोंडात ठेवली, त्यांत गोळ्या ठेवल्या आणी

मी फ़ूंक मारायला तोंड उघडले इतक्यात म्हशीनेच फ़ूंक मारली

गेले चार दिवस मी लोटा घेऊन फ़िरतोय !